HAIR

NOG LANG NIET NAAR DE KAPPER
Na bijna drie decennia is de musical 'Hair' nog net zo springlevend als tijdens de oer-opvoering in 1968. (rechts het oorspronkelijke affiche)
De verleiding is groot om de enorme belangstelling voor verschillende heropvoeringen, tot en met de meest recente voorstelling die in november en december een tournee door ons land maakt, af te doen als de enigszins meelijwekkende nostalgie van de jaren zestig generatie naar die periode. Waar is zeker dat de musical o.a. te beschouwen is als een tijdbeeld van die turbulente jaren, die de recente geschiedenis ingingen als de tijd van de flower power.
Vergeten wordt nog wel eens dat de bloemenkinderen behalve hun voorkeur voor exotische en bonte kleding ook stevig morrelden aan de normen en waarden die tot dan algemeen aanvaard waren. De tekstschrijvers van 'Hair', Gerome Ragni en James Rado, namen bepaald geen blad voor de mond. Er sneuvelden nogal wat taboes en vooroordelen; over seks, over religie en over het oorlogsbedrijf om er enkele te noemen. Ook de milieu-vervuiling, in die jaren vaak nog gezien als het ideële stokpaardje van enkele niet geheel bij de tijd levende clubs, krijgt de aandacht.
Niet alleen vanwege de inhoud was 'Hair' een regelrechte sensatie, ook de wijze waarop het spektakel vorm was gegeven zorgde voor de nodige ophef. Vooral de scene waarin de acteurs bloot op het podium stonden (in de oorspronkelijke versie overigens een kwestie van seconden) riep bij het meer behoudende publiek flinke weerstanden op en bleek een fantastisch wapen voor menig zedenpreker die er zijn idee dat de jeugd tenonder ging aan zedenverwildering mee bevestigd zag. De songtekst die masturbatie, pijpen en gepijpt worden van harte aanbeveelt bleef dan nog buiten beschouwing.
In de derde plaats was 'Hair' meer dan baanbrekend voor de heersende toneeltraditie vanwege de door Galt MacDermot gecomponeerde rockmuziek waarmee het beschaafde schouwburg-publiek om de oren werd geslagen. Het theater en de heersende musical-opvattingen zouden sindsdien nooit meer dezelfde zijn.
Elf jaar later (in 1979) stond 'Hair' opnieuw volop in de belangstelling door de verfilming van regisseur Milos Forman. (links het film-affiche)
De film werd helemaal op lokatie opgenomen in New York en Californië en een belangrijke hoofdrol was weggelegd voor de enkele jaren eerder met 'The Deer Hunter' bekend geworden acteur John Savage.
Forman week behoorlijk af van de - overigens magere- verhaallijn van de muscial, maar bleef, om zijn eigen woorden te citeren '...faithful to its spirit'.
De film maakte een verbazingwekkend actuele indruk. In de pers waren voor het eerst geluiden te horen over 'een tijdloos verhaal' en 'een film voor alle tijden en leeftijden'. De tijd en omstandigheden waren dan weliswaar veranderd, de aangesneden thema's bleken onverkort hun geldigheid behouden te hebben voor de feitelijke situatie van dat moment. Blijkbaar was sinds 1968 de wereld minder veranderd, dan waar de musical 'Hair' in 1968 op hoopte en naar uitzag.
Misschien is dat uiteindelijk wel de sleutel achter het blijvende succes van 'Hair' : niet het tijdbeeld, niet het getuigenis van een generatie, maar eens en vooral de tijdloze en universele boodschap van hoop en verlangen dat het ooit toch goed moet komen met moeder aarde.
Sinds Formans' verfilming namen uiteenlopende toneelgezelschappen in Europa en de Verenigde Staten 'Hair' regelmatig op hun repertoire en bijna zonder uitzondering speelden ze voor volle zalen.
In 1995/1996 speelde de Broadway Mucial Company New York in Nederland twee volledig uitverkochte voorstellingen van hun (Original Broadway) versie van de musical. In november en december van dit jaar doen zij in het kader van hun Europese tournee Nederland aan met voorstellingen in veertien theaters.
Alleen al de titel van de musical en waar die voor staat blijft bijzonder hedendaags. Begonnen met de Beatles-rage stond lang haar voor het verzet van jongeren tegen het heersende gezag, al meenden anderen er 'de onverschilligheid van de jeugd' uit af te mogen leiden. Wie maakt er zich in 1996 nog druk om de haardracht, zou je denken... Maar sinds Nederland een beroepsleger heeft, moet de militair weer gekapt en geschoren, om in de pas te blijven met de andere Europese landen naar het heet. Blijkbaar worden die haren dertig jaar na 'Hair' door de officiële gezagsdragers nog altijd als een zwijgende vorm van protest gezien.
En wie had in 1968 durven dromen dat zelfs de politiek de zorg voor het milieu tot speerpunt van politieke actie zou maken? 't Kan verkeren.
Tot slot: het bekende nummer 'Aquarius' prijkte wekenlang in house-versie op de Nederlandse hitlijsten.
Nee, 'Hair' hoef nog lang niet naar de kapper om z'n wilde haren kwijt te raken.
Daarvoor is het verhaal teveel van onze tijd. Maar zelfs zonder die (vooral komisch gebrachte en daardoor zelf-relativerende) boodschap valt er veel te genieten. Zowel voor theater-, musical- als muziekliefhebbers.
HARRY FLEURKE